Quyidagi tillarda ham mavjud: বাংলা · English · Bahasa Indonesia · Bahasa Melayu · Türkçe · Русский · اردو

Ushbu qo'llanma Raqi Faisal Ahmed Sabit tomonidan tayyorlangan. Agar xato topsangiz, iltimos, WhatsApp orqali bizga DM yozing: +880 1886-608999. Bangla tilidagi asl qo'llanmani o'qish →
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
✦ ✦ ✦
Ruqya protokoli

Talabalar uchun ko'z tegishi (nazar) va e'tibor bo'yicha qo'llanma

Talabalarning o'qishidagi ko'z tegishini (nazar) ketkazish va ilm-hikmatni ziyoda qilish uchun ruqya

✦ ✦ ✦
Raqi Faisal Ahmed Sabit
Al Quranic Ruqyah Healing Center

Mundarija

  1. Kirish — bu protokol kimlar uchun
  2. Boshlang'ich duolar
  3. Baqara surasidan tanlangan oyatlar (ilm va hikmat)
  4. Maxsus duolar — Talabalar uchun ko'z tegishi (nazar) va e'tibor bo'yicha qo'llanma
  5. Yakunlovchi suralar va duolar
  6. O'z-o'ziga ruqya qo'llanmasi
  7. Qo'shimchalar va haftalik amallar
  8. Kundalik amallar

Kirish — bu protokol kimlar uchun

Talabalarning o'qishida ko'z tegishi (nazar) (Evil Eye) juda keng tarqalgan holat — jin yoki jodu ta'siridan tashqari ham ko'z tegishi (nazar) uchraydi. Ushbu ruqyada Baqara surasidagi ilm va hikmatga oid tanlangan oyatlar tilovat qilinadi, bu o'qishda barakat (baraka) va e'tiborni oshirishga yordam beradi.

Bu protokol foyda berishi mumkin bo'lgan alomatlar

Muhim eslatma: Yuqoridagi alomatlarning aksariyati oddiy jismoniy yoki ruhiy sabablarga ko'ra ham bo'lishi mumkin. Shuning uchun avval kerakli tibbiy tekshiruv va davolanishdan o'ting. Ruqya tibbiy davolanishning o'rnini bosmaydi, u bilan birga olib boriladi. Biror alomat mos kelgani uchun odam sehr yoki jin ta'siri ostida, deb qat'iy xulosa chiqarmang.
Qur'on ma'nolarining tarjimasi: Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf (quran.com orqali).

Boshlang'ich duolar

Tahorat oling va qiblaga yuzlanib o'tiring. Niyat qiling: Allohning kalomi orqali faqat Allohdan shifo so'rayapman.
بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Alloh nomi bilan boshlayman, Uning nomi bilan osmonu yerdagi hech narsa zarar yetkaza olmaydi; U eshituvchi, biluvchidir.
O'qing: 3 marta Ertalab va kechqurun bu duoni o'qiydigan kishiga hech narsa to'satdan zarar yetkaza olmaydi. (Termiziy 3388)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Mehribon va rahmli Allohning nomi bilan boshlayman.
Ma'nosi: Sura Al-Faatiha 1:1, Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.
O'qing: 19 marta Ruqyani boshlashdan oldin e'tiborni va niyatni mustahkamlab o'qing.
أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ
Men Allohning mukammal kalimalariga Uning yaratgan barcha narsalarining yomonligidan panoh so'rayman.
O'qing: 3 marta (Muslim 2708)

Baqara surasidan tanlangan oyatlar (ilm va hikmat)

Diqqat bilan tinglang yoki tilovat qiling — ilm, hikmat va o'qishda barakat (baraka) niyatida.
1
Sura Al-Baqara 2:31-32
وَعَلَّمَ ءَادَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلٰئِكَةِ فَقَالَ أَنبِـُٔونِى بِأَسْمَاءِ هٰؤُلَاءِ إِن كُنتُمْ صٰدِقِينَ ۝۳۱ قَالُوا سُبْحٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ۝۳۲
Va U Odamga ismlarning barchasini o`rgatdi, so`ngra ularni farishtalarga ro`baro` qildi. Keyin: «Agar rostgo`ylardan bo`lsangiz, anavilarning ismlarini menga aytib bering», – dedi. Ular: «O`zing poksan! Bizda Sen bildirgandan boshqa ilm yo`q. Albatta, Sening O`zing biluvchisan va hikmatli Zotsan», – dedilar.
O'qing: 1 marta Niyat: Alloh Odam alayhissalomga barcha nomlarni o'rgatdi — ilmning manbai Allohdir
2
Sura Al-Baqara 2:75
۞ أَفَتَطْمَعُونَ أَن يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِّنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلٰمَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِن بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ۝۷۵
Ularning iymon keltirishlarini tama' qilasizlarmi? Va holbuki, ulardan bir guruhlari Allohning kalomini eshitar edilar va so`ngra uni tushunganlaridan keyin, bilib turib buzar edilar.
O'qing: 1 marta Niyat: Allohning kalomini eshitish va anglashning ahamiyati
3
Sura Al-Baqara 2:78
وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتٰبَ إِلَّا أَمَانِىَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ ۝۷۸
Ularning ichida kitobdan bexabar, xomxayoldan boshqani bilmaydigan omiylar bor. Ular faqat gumon qiladilar xolos.
O'qing: 1 marta Niyat: Haqiqiy ilmsiz oddiy taxminga suyanmaslik
4
Sura Al-Baqara 2:114
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسٰجِدَ اللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُۥ وَسَعَىٰ فِى خَرَابِهَا ۚ أُولٰئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ ۚ لَهُمْ فِى الدُّنْيَا خِزْىٌ وَلَهُمْ فِى الْءَاخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ ۝۱۱۴
Allohning masjidlarida Uning ismi zikr qilinishini man etgan va ularni buzishga harakat qilgandan ham zolimroq odam bormi? Ana o`shalar u joylarga faqat qo`rqqan hollaridagina kirishlari kerak edi-ku! Ularga bu dunyoda xorlik bordir va ularga oxiratda ulug` azob bordir.
O'qing: 1 marta Niyat: Allohni zikr qilishga to'sqinlik qilishning oqibati — e'tiborga to'siqlarni ketkazish niyatida
5
Sura Al-Baqara 2:121
الَّذِينَ ءَاتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَتْلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦ أُولٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِهِۦ فَأُولٰئِكَ هُمُ الْخٰسِرُونَ ۝۱۲۱
Biz kitob berganlardan uni o`rniga qo`yib tilovat qiladiganlari, ana o`shalari unga iymon keltiradir. Kim unga kufr keltirsa, ana o`shalar o`zlari yutqazganlardir.
O'qing: 1 marta Niyat: Kitobni haqqi bilan tilovat qiladiganlargina haqiqiy mo'minlardir
6
Sura Al-Baqara 2:129
رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ ءَايٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ۝۱۲۹
Robbimiz, ularga o`zlarining ichidan ularga oyatlaringni tilovat qilib beradigan, kitobni va hikmatni o`rgatadigan, ularni poklaydigan Payg`ambar yubor. Albatta, Sening O`zing Aziyz va hikmatli zotsan.
O'qing: 1 marta Niyat: Ibrohim alayhissalomning duosi — Kitob va hikmatni o'rgatish uchun Payg'ambar yuborilishi
7
Sura Al-Baqara 2:151
كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ ءَايٰتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ۝۱۵۱
Shuningdek, ichingizga o`zingizdan, sizlarga oyatlarimizni tilovat qiladigan, sizlarni poklaydigan, sizlarga kitobni, hikmatni va bilmaydigan narsalaringizni o`rgatadigan Payg`ambar yubordik.
O'qing: 1 marta Niyat: Bilmagan narsangizni o'rgatish haqidagi oyat
8
Sura Al-Baqara 2:247
وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ۚ قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ ۚ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَىٰهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُۥ بَسْطَةً فِى الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤْتِى مُلْكَهُۥ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وٰسِعٌ عَلِيمٌ ۝۲۴۷
Nabiylari ularga: «Albatta, Alloh Tolutni sizga podshoh qilib tayinladi», – dedi. Ular: «U bizga qayoqdan podshoh bo`lsin. Undan ko`ra podshohlikka biz haqliroqmiz. Qolaversa, unga ko`proq mol ham berilmagan», – dedilar. U: «Albatta, uni Allohning O`zi sizlarga tanladi va ilmda, jismda kengligini ziyoda qildi. Alloh podshohligini kimga xohlasa, o`shanga beradi. Va Alloh keng qamrovli va biluvchidir», – dedi.
O'qing: 1 marta Niyat: Alloh xohlagan kishisining ilmi va jismoniy qobiliyatini ziyoda qiladi
9
Sura Al-Baqara 2:251
فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُۥدُ جَالُوتَ وَءَاتَىٰهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُۥ مِمَّا يَشَاءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَلٰكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعٰلَمِينَ ۝۲۵۱
Bas, Allohning izni bilan ularni yengdilar va Dovud Jolutni qatl etdi. So`ngra, Alloh unga podshohlik va hikmatni berdi va xohlagan narsasini o`rgatdi. Agar Allohning ba'zi (odam)larni ba'zilariga daf' qilishi bo`lmasa edi, yer yuzi buzilardi. Lekin Alloh olamlar ustidan fazl egasidir.
O'qing: 1 marta Niyat: Dovud alayhissalomga podshohlik va hikmat berilishi
10
Sura Al-Baqara 2:269
يُؤْتِى الْحِكْمَةَ مَن يَشَاءُ ۚ وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبٰبِ ۝۲۶۹
U kimni xohlasa, o`shanga hikmatni berar. Kimga hikmat berilsa, unga ko`p yaxshilik berilgan bo`lar. Faqat aql egalarigina eslarlar.
O'qing: 1 marta Niyat: Kimga hikmat berilsa, u ko'p yaxshilikka erishadi

Maxsus duolar — Talabalar uchun ko'z tegishi (nazar) va e'tibor bo'yicha qo'llanma

Bu duolar aynan shu muammo uchun tartiblangan. Oyatlarni o'qib bo'lganingizdan keyin ularni o'qing.
اللَّهُمَّ احْرِقْ كُلَّ سِحْرٍ وَحَسَدٍ عَلَى دِرَاسَتِي
Yo Alloh! Mening o'qishimdagi barcha jodu va hasadni kuydirib yubor.
O'qing: 7 marta
بِسْمِ اللَّهِ يُبْطَلُ كُلُّ تَسَلُّطٍ عَلَى دِرَاسَتِي
Allohning nomi bilan — mening o'qishim ustidagi barcha hokimiyat bekor qilindi.
O'qing: 7 marta
اللَّهُمَّ بِقُوَّتِكَ وَقُدْرَتِكَ فُكَّ كُلَّ عُقْدَةٍ عُقِدَتْ عَلَى دِرَاسَتِي
Yo Alloh! Kuchingiz va qudratingiz bilan mening o'qishimda bog'langan har bir tugunni yechib qo'ying.
O'qing: 7 marta
أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّي مِن كُلِّ ذَنبٍ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ
Men Rabbim Allohdan har bir gunohim uchun kechirim so'rayman va Unga qaytaman; Allohdan o'zga hech qanday kuch va qudrat yo'q.
O'qing: 3 marta Ruqyani boshlashdan oldin hojat namozini o'qib, niyat qiling, so'ngra ushbu istig'for (kechirim so'rash)ni o'qing.

Yakunlovchi suralar va duolar

Har bir mashg'ulotni shunday yakunlang. Oxirida suvga puflang va uni iching.
1
Sura Al-Ikhlaas 112:1-4
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ۝۱ اللَّهُ الصَّمَدُ ۝۲ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ۝۳ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدٌ ۝۴
Ayt: «U Alloh yagonadir. Alloh — Comaddir. U tug`magan va tug`ilmagan. Va Unga hech kim teng bo`lmagan».
O'qing: 3 marta Niyat: Tavhid e'lonini aytib, qalbni mustahkamlash
2
Sura Al-Falaq 113:1-5
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ۝۱ مِن شَرِّ مَا خَلَقَ ۝۲ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ۝۳ وَمِن شَرِّ النَّفّٰثٰتِ فِى الْعُقَدِ ۝۴ وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ ۝۵
«Tong Robbisidan panoh so`rayman. U yaratgan narsalar yomonligidan. Va kirib kelgan qorong`u kechaning yomonligidan. Va tugunlarga dam soluvchilar yomonligidan. Va hasad qilgan hasadchining yomonligidan», deb ayt.
O'qing: 7 marta Niyat: Jodu, hasad va tunning yomonligidan panoh so'rash
3
Sura An-Naas 114:1-6
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ۝۱ مَلِكِ النَّاسِ ۝۲ إِلٰهِ النَّاسِ ۝۳ مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ۝۴ الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ ۝۵ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ ۝۶
«Odamlar Robbisidan... Odamlar podshohidan... Odamlar Ilohidan panoh so`rayman... Berkinib, ko`rinib turuvchi vasvasachining... Odamlar qalblariga vasvasa soladiganning... Jinlar va odamlardan bo`lganning yomonligidan», deb ayt.
O'qing: 7 marta Niyat: Odamlar va jinlarning vasvasasidan panoh so'rash
أُعِيذُكَ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لَامَّةٍ
Men seni Allohning mukammal kalimalari himoyasiga topshiraman — har bir shayton, zaharli jonzot va har bir zarar yetkazuvchi ko'z tegishidan (nazar).
O'qing: 3 marta Payg'ambar ﷺ Hasan va Husayn (Alloh ikkovlaridan rozi bo'lsin)ga shu duoni o'qib ruqya qilar edilar. (Bukhari 3371)
بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ اللَّهُ يَشْفِيكَ بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ
Alloh nomi bilan seni ruqya qilaman — senga azob berayotgan har bir narsadan, har bir jon va hasadgo'yning ko'zi yomonligidan. Alloh senga shifo ato qilsin. Alloh nomi bilan seni ruqya qilaman.
O'qing: 3 marta Jabroil (alayhissalom) Payg'ambar ﷺni shunday ruqya qilgan edilar. (Muslim 2186)
اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ أَذْهِبِ الْبَأْسَ اشْفِ أَنْتَ الشَّافِي لَا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ شِفَاءً لَا يُغَادِرُ سَقَمًا
Yo Alloh, insonlarning Robbisi! Azobni ketkazing, shifo bering. Siz shifo beruvchisiz, Sizning shifoyingizdan boshqa shifo yo'q — hech qanday kasallikni qoldirmaydigan shifo.
O'qing: 7 marta (Bukhari 5743)

📌 O'z-o'ziga ruqya qo'llanmasi

Muhimi — doimiylik. Har kuni ozdan, lekin muntazam.

Usul — bosqichma-bosqich

  1. Tahorat qilib, qiblaga yuzlanib, tinch joyda o'tiring. Telefonni uzoqroqqa qo'ying.
  2. Niyat qiling — Allohning kalomi bilan Allohdan shifo so'rayapman, kalomning o'zida hech qanday kuch yo'q, kuch Allohnikidir.
  3. Boshlang'ich duolarni o'qing (1-bob).
  4. Keyin oyatlarni ketma-ket o'qing. O'qiyotganda ikki kaftingizga pufla, so'ng muammo bor joyga qo'lingizni suring.
  5. Har bir oyat ostidagi ko'rsatma qutisida necha marta aytilgan bo'lsa, shuncha marta o'qing — ko'p yoki kam qilishning keragi yo'q.
  6. O'rtada o'z tilingizda 15 daqiqa ko'nglingizni ochib duo qiling. Yig'i kelsa, to'xtatmang.
  7. Oxirida yakunlovchi sura va duolarni o'qib, suvga pufla.
  8. Har kuni kamida 40 kun davom ettiring. O'rtada tashlab qo'ysangiz, ko'ngil qoldirmay, qaytadan boshlang.

Kundalik jadval

ErtalabBomdoddan keyin — oyat tilovati 15 daqiqa
KechqurunShomdan keyin — oyat tilovati 15 daqiqa
TunUxlashdan oldin — yakunlovchi sura va duo, ruqya o'qilgan suvni ichish
HaftalikHaftada bir kun ruqya cho'milishi (g'usl)

O'z tilingizdagi o'z duoyingiz (15 daqiqa)

Oyatlarni o'qish chog'ida yoki undan keyin Allohga o'z tilingizda iltijo qiling. Quyida namuna keltirilgan — aynan shuni o'qishingiz shart emas; o'z so'zlaringiz bilan ayting.
Yo Alloh, Siz Odamga barcha nomlarni o'rgatganingizdek, mening ilmimni ham ziyoda qiling. O'qishimdagi ko'z tegishi (nazar) yoki to'siqlarni ketkazing, e'tiborim va xotiramni oshirib bering.

Ruqya o'qilgan moyni qayerga surtish kerak

Talabalar uchun ko'z tegishi (nazar) va e'tibor bo'yicha qo'llanma uchun e'tibor: Bosh tepasi va peshonaga

Qo'shimchalar va haftalik amallar

Ruqya o'qilgan suvBir shisha suvga ruqya oyatlarini o'qib pufla. Kuniga 3 marta — ertalab och qoringa, tushda va kechqurun uxlashdan oldin iching.
Ruqya o'qilgan asalSof asalga pufla, har kuni ertalab bir choy qoshiqdan iching. Nahl surasining 69-oyatini o'qib pufllasangiz, yaxshi bo'ladi.
Ruqya o'qilgan zaytun moyiZaytun moyiga oyatlarni o'qib pufla, og'rigan joyga massaj qiling. Kechasi uxlashdan oldin eng yaxshisi.
Qora zira (kalonji)Har kuni ertalab ruqya o'qilgan asal bilan 7 dona qora zira (kalonji) iching. Payg'ambar ﷺ qora zirada o'limdan boshqa barcha kasalliklarga shifo borligini aytganlar. (Bukhari 5688)
Ruqya cho'milishi (g'usl)Chelakdagi suvga oyatlarni o'qib pufla, yetti dona bargi bedana (do'lana) emas — yetti dona sidr (bayr) bargini ezib aralashtirishingiz mumkin. Boshingizdan quyib cho'miling — haftada bir kun.
Uyga sepishRuqya o'qilgan suvni purkagich shishaga solib, uyning burchaklariga, eshik-derazalarga va karavot ostiga sepib chiqing.

Kundalik amallar

Ruqya bilan birga uzoq muddatli himoyani aynan shu amallar beradi.
Bomdoddan keyinYosin surasi 1 marta
Ertalab va kechqurunHisnul Muslimdagi ertalabki va kechqurungi zikrlar muntazam
Asrdan keyinVoqea surasi 1 marta
KechasiQof surasi 3 marta, Mulk surasi 1 marta
Uxlashdan oldinOyatul Kursiy 1 marta, Baqara surasining oxirgi ikki oyati, uch Qul 3 martadan o'qib, kaftlarga pufflab, butun badanga silash
Har kuniQo'lingizdan kelganicha sadaqa qiling — oz bo'lsa ham har kuni. Sadaqa balolarni daf qiladi.
Har kuniFarz namozlarni jamoat bilan o'qing, istig'for 100 marta, salovot (durud) 100 marta
Ruqya shariatga asoslangan davolash usuli; u zarur tibbiy davolanishning o'rnini bosmaydi.